Ενέργειες

Ελεύθερο λογισμικό

Η συλλογική βιβλιοθήκη γνώσης για το Linux στα Ελληνικά

Ο όρος «ελεύθερο λογισμικό» επινοήθηκε το 1983 από τον προγραμματιστή Richard M. Stallman για να συνοδεύσει το Έργο GNU, ως αντίδραση στις συμφωνίες μη δημοσιοποίησης και τις περιοριστικές άδειες χρήσης που απαγόρευαν τη διανομή λογισμικού υπό ανάπτυξη αν αυτό ήταν δυνητικά επικερδές. Αν και η φιλοσοφία του ελεύθερου διαμοιρασμού λογισμικού προϋπήρχε από τη δεκαετία του '50, η πρώτη γραπτή εμφάνιση του όρου εντοπίζεται το 1985.

Ιστορία

Το 1983, ο Stallman ανακοίνωσε το Έργο GNU, σκοπός του οποίου ήταν να παραγάγει ένα εντελώς μη ιδιοταγές λειτουργικό σύστημα συμβατό με το Unix. Η ανάπτυξη λογισμικού για το λειτουργικό σύστημα GNU ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1984 και τον Οκτώβριο του 1985 ιδρύθηκε το Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού (FSF). Ο Stallman ανέπτυξε τον ορισμό του ελεύθερου λογισμικού και την ιδέα του «copyleft», στοιχεία από τα οποία δημοσιεύτηκαν στο Μανιφέστο GNU.

Ορισμός

Η πρώτη δημοσίευση του ορισμού για το ελεύθερο λογισμικό αναφέρεται συνοπτικά στην ελευθερία αντιγραφής, τροποποίησης και αναδιανομής του λογισμικού. Το 1996 προστέθηκε ρητή αναφορά στην ελευθερία μελέτης του λογισμικού και αργότερα μια ακόμα αναφορά στη δυνατότητα εκτέλεσης του λογισμικού από τους χρήστες.

Το ελεύθερο λογισμικό καθορίζεται, πλέον, από τις «Τέσσερις Ελευθερίες» που έχουν οι χρήστες του, οι οποίες είναι οι εξής:

  • Η ελευθερία να εκτελέσουν το πρόγραμμα όπως επιθυμούν, για οποιονδήποτε σκοπό (ελευθερία 0).
  • Η ελευθερία να μελετήσουν πώς λειτουργεί το πρόγραμμα και να το αλλάξουν, ώστε να κάνει τις διεργασίες που επιθυμούν (ελευθερία 1). Η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα αποτελεί προϋπόθεση για αυτό.
  • Η ελευθερία να αναδιανέμουν αντίγραφα ώστε να μπορούν να βοηθήσουν άλλους (ελευθερία 2).
  • Η ελευθερία να διανέμουν αντίγραφα των τροποποιημένων εκδόσεών τους σε άλλους (ελευθερία 3). Κάνοντας αυτό μπορούν να δώσουν σε ολόκληρη την κοινότητα την ευκαιρία να επωφεληθεί από τις αλλαγές. Η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα αποτελεί προϋπόθεση για αυτό.

Άδειες χρήσης

Οι άδειες χρήσης του ελεύθερου λογισμικού πρέπει να περιλαμβάνουν και τις τέσσερις ελευθερίες που αναφέρθηκαν. Για τον λόγο αυτόν χαρακτηρίζονται ως «περιοριστικές» (restrictive) και υπάρχουν επιμέρους ασυμβατότητες με ορισμένες από τις άδειες του ανοιχτού κώδικα και άλλες.

Το Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού διατηρεί μια λίστα με τις εγκεκριμένες άδειες ελεύθερου λογισμικού. Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι οι εξής:

  • Γενική Άδεια Δημόσιας Χρήσης GNU (GPL)
  • Ελάσσων Γενική Άδεια Δημόσιας Χρήσης GNU (LGPL)
  • Affero Γενική Άδεια Δημόσιας Χρήσης GNU (AGPL)
  • Άδεια Apache 2.0 (Apache-2.0)
  • Άδεια BSD Τριών Διατάξεων (BSD-3-Clause)
  • Άδεια MIT (MIT)
  • Δημόσια Άδεια Mozilla 2.0 (MPL-2.0)

Ελεύθερο λογισμικό/ανοιχτός κώδικας/δωρεάν λογισμικό

Το ελεύθερο λογισμικό δε θα πρέπει να συγχέεται με το δωρεάν λογισμικό (freeware), καθώς η ονομασία του αφορά την ελευθερία και όχι την τιμή. Επιπλέον, τα έργα ελεύθερου λογισμικού είναι οπωσδήποτε και ανοιχτού κώδικα αλλά αυτό δεν ισχύει και αντίστροφα.